Winkelmandje

Jouw winkelmandje is leeg!

@rosesnroseco

PMDD: als er een sluipmoordenaar in je cyclus zit

4 min. lezen
Cycle Care

Approved by

Meike Berghuis - Gynaecoloog
Maar liefst één op de twintig vrouwen krijgt ermee te maken, vaak zonder dat ze het zelf weet. PMDD, oftewel PreMenstrual Dysphoric Disorder. Een ernstige aandoening die je leven totaal op je kop kan zetten.
@rosesnroseco

PMDD. We snappen het als je denkt: is dit de zoveelste nieuwe ziekte met een ingewikkelde naam, wat nu weer? Maar PMDD (PreMenstrual Dysphoric Disorder) is iets waar we het echt even over willen hebben. Omdat het een ernstige aandoening is, die het leven van vele vrouwen totaal op zijn kop zet, en niet in positieve zin. En bovenal omdat het geen obscure aandoening is: maar liefst één op de twintig vrouwen krijgt ermee te maken, vaak zonder dat ze het zelf weet.

Dat wil zeggen, deze vrouwen voelen wel degelijk dat er iets totaal niet klopt, maar weten in veel gevallen niet welke oorzaak er ten grondslag ligt aan hun steeds terugkerende zware emotionele klachten die lijken op PMS. Die klachten gaan van diepe depressie tot dagelijkse woedeaanvallen. De symptomen die horen bij PMDD worden echter lang niet door iedereen binnen de medische wereld erkend en in sommige gevallen worden de vrouwen zelfs gediagnosticeerd met bipolaire stoornis of weggezet als aanstellers.

PMDD wordt soms zelfs verward met een bipolaire stoornis

Waarom hebben artsen eigenlijk zo’n moeite met de diagnose PMDD? Dat komt doordat het een gynaecologische (lichamelijke) aandoening is. Maar veruit de meeste symptomen zijn psychiatrisch. Dat geeft verwarring, omdat artsen de oorzaak vaak in de verkeerde (psychiatrische) hoek zoeken en dus ook niet de juiste behandeling aanbieden. Gelukkig komt er langzamerhand meer aandacht voor PMDD. In 2013 werd de aandoening als officiële diagnose opgenomen in het diagnostisch handboek voor psychiatrische stoornissen. Veel vrouwen met PMDD kregen daardoor eindelijk erkenning. Maar er zijn ook mensen die de opname in het handboek zien als een commerciële lobby van de farmaceutische industrie, die volgens hen een groep gewillig 'slachtoffers’ heeft gevonden om geld aan te verdienen. 

Hoe komt het dat we zo weinig weten van PMDD? Daarvoor moet je begrijpen dat het heel moeilijk is om aandoeningen die met de cyclus te maken hebben te onderzoeken. De balans van je geslachtshormonen (progesteron en oestrogeen) luistert heel nauw en is geen dag hetzelfde. Oestrogeen en progesteron werken samen met de neurotransmitters (oftewel chemicaliën) in je hersenen en beïnvloeden je gemoedstoestand. Vandaar dat je tijdens je cyclus moodswings kunt hebben (geen aanstellerij dus, maar een chemisch proces in je lichaam!) In jouw cyclus zitten dus hoogstwaarschijnlijk dagen waarop je je geestelijk wat minder senang voelt. Wanneer de negatieve gedachten tijdens de menstruatie een graadje of 100 erger zijn dan ‘normaal’, spreek je van premenstrueel syndroom (PMS). Tel daar nog eens een factor of 1.000 bij op en je bent aangeland bij PMDD: de meest intense vorm van PMS.

Vrouwen met PMDD voelen zich hopeloos depressief, bang, prikkelbaar, gespannen en zijn soms zelfs suïcidaal. PMDD deint mee op dezelfde golf als je menstruatiecyclus. Dat betekent dat je iedere cyclus een periode nergens last van hebt, waarna het ‘feest’ weer van voor af aan begint.

Lang niet alle vrouwen die menstrueren hebben last van PMDD. Hoe kan dat? Onderzoek laat zien dat vrouwen met PMDD geen hormonale disbalans of een tekort aan hormonen hebben. De oorzaak wordt daarom nu gezocht in een extra (zeg maar gerust extreme) gevoeligheid voor de hormoonveranderingen in je lijf. Amerikaanse onderzoekers hebben een gen ontdekt dat aan de basis zou kunnen liggen hiervan. Dit gen lijkt er voor te zorgen dat vrouwen heel heftig reageren op hormonale veranderingen. En dat gebeurt dan weer vooral in de zogenaamde luteale fase (de periode tussen de eisprong en de menstruatie), als het hormoon progesteron de boventoon voert in je lichaam en het oestrogeenniveau in verhouding laag is. De PMDD klachten verdwijnen als sneeuw voor de zon op de eerste dag van de ongesteldheid.

Bij vrouwen die lijden aan PMS helpen leefstijlveranderingen (sporten, gezond eten, minder of liever helemaal niet meer roken, minder cafeïne, matig met alcohol, vermijden van pittig eten en matig met zout). Dit lijkt bij vrouwen met PMDD ook iets te helpen, maar is meestal onvoldoende. Tot nu toe worden de vrouwen die aan PMDD lijden daarom behandeld met antidepressiva of medicijnen die ervoor zorgen dat er minder hormoonwisselingen zijn. Antidepressiva zorgen ervoor dat de hersencellen minder heftig reageren op natuurlijke hormoonwisselingen. Veel gebruikte antidepressiva voor PMDD zijn middelen uit de SSRI-groep, zoals bijvoorbeeld fluoxetine (Prozac), paroxetine (Seroxat) of sertraline (Zoloft). Meestal hoef je deze medicijnen alleen tijdens de twee klachtenweken te slikken. Bij medicijnen tegen hormoonwisselingen kun je denken aan de combinatiepil, een progesteronhoudend spiraal of een progesteronpreparaat dat de eisprong blokkeert. Nadeel van zo’n preparaat is dat de bijwerkingen voor veel vrouwen (bijna) net zo erg zijn als de kwaal: vocht vasthouden, vette huid, depressie en libidoverlies.

Ook wordt er soms cognitieve gedragstherapie gedaan. Dat is therapie waarbij je leert om disfunctionele’ gedachten om te buigen en zo een objectievere kijk op je eigen gevoelens te krijgen, waardoor je gedrag verandert. Bij deze behandelmethode wordt er dus vanuit gegaan dat PMDD een psychologisch probleem is, dat in je hoofd zit en niet door iets lichamelijks wordt veroorzaakt. Een laatste middel dat soms wordt voorgeschreven, is de GnRH-agonist. Dit is een injectie die ervoor zorgt dat je geen oestrogeen en progesteron meer aanmaakt. Je komt daardoor in een soort menopauze terecht, die helaas vaak gepaard gaat met typische overgangsklachten als opvliegers, nachtzweten, misselijkheid en hoofdpijn.

Het blijft aanmodderen als het gaat om de behandeling van PMDD. Even gloorde er licht aan de horizon in de vorm van een nieuw medicijn, maar de actualiteit heeft ons al voor de publicatie van dit artikel ingehaald. Sepranolone, dat vanaf 2024 beschikbaar had moeten zijn is niet door de klinische proeven heen gekomen. Het was een vernieuwend middel, omdat het niet de symptomen van PMDD zou bestrijden, maar de waarschijnlijke oorzaak. Dat zit zo: na iedere eisprong beginnen je eierstokken met het ophogen van de progesteronproductie. Dit hormoon wordt vervolgens omgezet in allopregnanolone (ALLO). De progesteron- en ALLO-niveaus in je lichaam blijven stijgen totdat je menstruatie begint, en daarna dalen ze ineens pijlsnel. ALLO werkt in je brein (kort door de bocht gezegd) een beetje zoals alcohol en benzodiazepines en is verantwoordelijk voor de angstgevoelens, prikkelbaarheid en boosheid die je kunt voelen tijdens bepaalde fases van je cyclus. Als je (over)gevoelig bent voor dit hormoon (of juist voor de snelle daling ervan in je lijf), kun je daar flink last van hebben. Enter Sepranolone, want dit middel blokkeert de effecten van allopregnanolone. Echter: niet genoeg naar nu blijkt, dus het middel is alweer exit.

Het blijft dus zoeken naar een middel dat de oplossing biedt voor een grote groep vrouwen voor wie het leven een aantal weken per cyclus bijna ondraaglijk is. Dat is ook belangrijk  omdat het onomstotelijk bewijst dat PMDD geen psychische stoornis is, maar een extreme lichamelijke reactie op normale hormoonveranderingen. Wij kunnen alleen maar zeggen: hallelujah to that!

We hebben wel een aantal selfcare tips voor je op een rij gezet die wellicht kunnen ondersteunen, deze kan je hier vinden.

PMDD, dit zijn de symptomen

  • Depressie

  • Angst

  • Paniekaanvallen

  • Spanning

  • Prikkelbaarheid

  • Plotselinge stemmingswisselingen

  • Verlies van interesse in dagelijkse activiteiten

  • Sociale terugtrekking

  • Hersenmist

  • Vergeetachtigheid

  • Slechte concentratie

  • Verminderde energie

  • Hunkeren naar eten

  • Veranderingen in eetlust

  • Slapeloosheid

  • Pijnlijke borsten

  • Hoofdpijn/migraine

  • Vermoeidheid

  • Spierpijn

  • Gewrichtspijn

  • Zwelling van ledematen

  • Opgeblazen gevoel

  • Overweldigd voelen

Wil je een ervaringsverhaal lezen van Linda die last heeft van PMDD? Klik hier en lees verder.

Wil je meer weten over PMS en de ervaring van Suzan? Lees hier verder.

Heb je een vraag of kom je graag in contact met anderen over dit onderwerp? Meld je aan voor het Cycle Forum en doe mee. We are in this together!

Ben je geïnteresseerd in meer artikelen over het vrouwelijk lichaam, mind en seksualiteit? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief. Deze verschijnt elke twee weken! Ook krijg je bij je eerste aankoop op ons platform 10% korting. Je kan je inschrijven voor de nieuwsbrief op onze homepage rechts onderin!

Deel

related products

related products

we're in this together

Cycle is een community waar open minded wordt gepraat over alle aspecten van het vrouwelijk lichaam. Van menstruatie tot menopauze: we helpen je om jouw body & mind, cyclus en seksualiteit beter te leren kennen en begrijpen, samen met onze Cycle Experts.